«ΣΤΟΝ ΑΝΕΜΟΣΤΡΟΒΙΛΟ ΤΟΥ ΞΕΡΙΖΩΜΟΥ» Οδοιπορικό μνήμης και δύναμης

Κατηγορία δημοσίευσης: Κριτικές

Ο Βασίλης Λεβαντίδης γράφει για το βιβλίο της Δήμητρας Καπελούζου «ΣΤΟΝ ΑΝΕΜΟΣΤΡΟΒΙΛΟ ΤΟΥ ΞΕΡΙΖΩΜΟΥ»

Σταγόνες ιστορίας διδακτικής για τις νεότερες γενιές, περιέχει το συναρπαστικό ιστορικό μυθιστόρημα της Δήμητρας Βασιλάκη - Καπελούζου «Στον ανεμοστρόβιλο του ξεριζωμού», των εκδόσεων Διώνη. Μια καλογραμμένη μυθιστορηματική βιογραφία που συνδυάζει αριστοτεχνικά στοιχεία της ιστορίας με μια ιδιαίτερη προσωπική ματιά που επιχειρεί να αναπλάσει στις μέρες μας εικόνες μιας δύσκολης ομολογουμένως ιστορικής περιόδου.  

Με γλώσσα μεστή, γρήγορο ρυθμό, ενάργεια στους διαλόγους και στις περιγραφές αλλά και με δεξιοτεχνική εναλλαγή καταστάσεων και συναισθημάτων, η συγγραφέας πετυχαίνει δυο πράγματα: Μέσα από μια ενδιαφέρουσα πλοκή να ζωντανέψει μπροστά στα μάτια μας, με ξεχωριστή μυθιστορηματική μαεστρία, την προσωπική βιογραφία ενός σημαντικού για τη Βόρειο Ελλάδα και καταξιωμένου δημοσιογράφου, του Σάββα Ι. Κανταρτζή (1900 - 1985), αειμνήστου πατρός του γνωστού δημοσιογράφου και εκδότη της Κατερίνης Τζώρτζη Κανταρτζή, και ταυτόχρονα να καταγράψει μαρτυρίες και περιστατικά που σηματοδοτούν μέρος της ιστορίας των αρχών του 20ου αιώνα. Του βίαιου δηλ. ξεριζωμού των Ρωμιών από τη γη των προγόνων τους, τον Πόντο, μέσα από κινδύνους και συμφορές, οι οποίοι έφθασαν με γενναιότητα στην Ελλάδα, εργάσθηκαν σκληρά, μεγάλωσαν τις οικογένειές τους και εναπόθεσαν τις ελπίδες και τα όνειρά τους.

Είναι ελάχιστες οι μαρτυρίες που σώζονται ή τα απομνημονεύματα από την άφιξη των προσφύγων στην ευρύτερη περιοχή της Πιερίας. Ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζει ένα παλαιότερο πολύτομο έργο του Σάββα Κανταρτζή, με τίτλο «Νίκη χωρίς Ρομφαία» που περιέχει τα απομνημονεύματά του από το 1947. Εκεί για πρώτη φορά, μίλησε ανοιχτά για το ιερό χρέος. Ανέφερε χαρακτηριστικά: «εξοπλισμένος με συνταρακτική πείρα γύρισα στο σπίτι μου από την εξορία μου σ΄ένα ξερονήσι του Αιγαίου, ζω κάτω από το βάρος ενός μεγάλου χρέους, κυριολεκτικά υποφέρω κάτω από την πίεση ενός ιερού καθήκοντος» (σελ. 5). Το ιερό αυτό καθήκον, όπως ανέφερε το δημοσίευμα της εφημερίδας «Ακρόπολις», (1/7/1976), ήταν να αφηγηθεί όσα είδε, άκουσε και ένοιωσε. Και το έπραξε στο ακέραιο.

Την ταραχώδη αυτή διαδρομή έρχεται χρόνια μετά να καταγράψει με ενάργεια, βαθύ σεβασμό αλλά και αγάπη για την ιστορία, η κυρία Δήμητρα Καπελούζου, η οποία όπως αποδεικνύεται κάνει μια πολύ συστηματική εργασία. Ανατρέχει στο παρελθόν και μελετά τις πηγές, συγκεντρώνει και καταγράφει μαρτυρίες, περιστατικά και λεπτομέρειες της καθημερινότητας και αφού τα συνδυάζει με ιστορικά γεγονότα, ονόματα, τοποθεσίες, ήθη και έθιμα, καταφέρνει να μεταφέρει στον σύγχρονο αναγνώστη το άρωμα μιας εποχής, μεταπλάθοντας χαρισματικά, την Ιστορία σε Λογοτεχνία.

Παρότι Κερκυραία η ιδία, δασκάλα με αξιόλογο μεταφραστικό και συγγραφικό έργο («Όρια ζωής», «Στο καλύβι του Αριά» κ.α.), με το βιβλίο της αυτό η Καπελούζου, δείχνει απέραντο θαυμασμό στην ποντιακή ιστορία και κουλτούρα και καταφέρνει με ρεαλισμό να αναδείξει τη δύναμη της ποντιακής ψυχής αλλά και το σαράκι του ξεριζωμού («όσο καλές και χρήσιμες κι αν ήταν οι εμπειρίες τους στην Τραπεζούντα, οι πρόσφυγες δεν μπορούσαν να βγάλουν από τη σκέψη τους τα Κοτύωρα. Η αγωνία για τους δικούς τους που είχαν μείνει πίσω, δεν τους έδινε ανάπαυση. Τι να είχαν απογίνει; Δεν υπήρχε καμία είδηση, τίποτε που να μαλάκωνε λίγο τον πόνο του απότομου χωρισμού. Σαν να είχε γίνει ωκεανός απέραντος κι αδιάβατος η απόσταση που τους χώριζε. Σαν να είχε πέσει αδιαπέραστο σκοτάδι ανάμεσα στο χτες και στο τώρα».)

Αντιμετωπίζει με ψυχραιμία τα γεγονότα κρατώντας ισορροπίες με το σήμερα («Πώς να δεις εχθρό τον πιο καλό σου γείτονα;…Τόσα χρόνια τίποτε δεν μπήκε ανάμεσά μας, ούτε μια τόση δα παρεξήγηση…Και γιατί να έχω εχθρούς;) και διατηρώντας ζωντανό ένα κομμάτι της ιστορικής μνήμης του ποντιακού ελληνισμού, το οποίο αποτελεί τμήμα της εθνικής μνήμης του Ελληνισμού. Πρέπει και μπορεί να αφορά τις σύγχρονες γενιές οι οποίες απομακρύνονται χρόνο με το χρόνο από εκείνα τα ιστορικά γεγονότα.

Το προσφυγικό ζήτημα μάλιστα παραμένει και σήμερα επίκαιρο. Η ανθρωπότητα παρακολουθεί ξανά το φάσμα της προσφυγιάς και του πόνου. Έτσι το βιβλίο της Δήμητρας Καπελούζου καθίσταται πιο επίκαιρο παρά ποτέ.

Με λόγο διδακτικό, παραινετικό, παρηγορητικό μπορεί ν΄αποτελέσει εφόδιο για τις νεότερες γενιές, ιδιαίτερα τη σημερινή εποχή της οικονομικής, πολιτισμικής και κοινωνικής κρίσης, κρίσης ήθους και αξιών, υπενθυμίζοντας τον τρόπο που με προσπάθεια και αρετή μπορεί να επιβιώσει κανείς των δυσκολιών ατενίζοντας ξανά με αισιοδοξία το μέλλον. «Αχ, πότε επιτέλους ο ελληνικός λαός θα πάψει να αιμορραγεί, πότε επιτέλους θα μπορέσει να ζει χωρίς κάτι να σκιάζει τον ύπνο του;».

Το βιβλίο ιχνηλατεί τα βήματα του 24χρονου Σάββα στην Ελλάδα και τη νέα ζωή που ξανοίγεται μπροστά του «Δεν θρηνεί για ό,τι πέρασε. Του φτάνει ότι του χαρίστηκε η ζωή. Στα 24 του χρόνια είχε ζήσει και είχε μάθει πολλά, ώστε να μπορεί αυτό να το εκτιμήσει. Υπήρχε και τόπος γι΄αυτόν, μια πατρίδα, η Ελλάδα…Εκεί στα δικά της χώματα, θα ζούσε μια καινούργια αρχή.»

Και μαζί με τον ήρωά μας και όλοι εμείς οι αναγνώστες, συμπορευόμαστε στον λυτρωμό, που μνήμες και αναμνήσεις, όπως στην αρχαία τραγωδία, υποβάλλουν στον θεατή, καθιστώντας τον κοινωνό μιας διαδρομής περιπετειώδους και συναρπαστικής, για την οποία η συγγραφέας με το ταλέντο της κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την τελευταία σελίδα.

Αξίζει να το διαβάσετε!         

 

Βασίλης Λεβαντίδης

Tags: